Geschiedenis van groene thee in Japan en de theeceremonie

De geschiedenis van groene thee in Japan is lang en interessant. Thee is oorspronkelijk afkomstig uit China, maar nadat het de eilanden bereikte, begon het van vorm te veranderen en werd het een unieke Japanse thee. 🇯🇵

De theecultuur en -productie in Japan kunnen zich tegenwoordig meten met die op het vasteland van China. In dit artikel duiken we in de geschiedenis van thee in Japan en bekijken we hoe het zich heeft ontwikkeld tot de drank die we nu kennen.

We zullen ook de geschiedenis van de Japanse theeceremonie bekijken en leren hoe thee zo'n belangrijk onderdeel van de Japanse cultuur is geworden. 

Laten we zonder verder uitstel beginnen! 👇

 

Oorsprong, ontwikkeling en geschiedenis van groene thee in Japan

Voordat we het hebben over de geschiedenis van groene thee in Japan , moeten we eerst de geschiedenis van thee in China bekijken. Hoewel Japan een lange en rijke geschiedenis van theeconsumptie kent, is het belangrijk om te weten dat thee hier oorspronkelijk uit China komt.

Hoewel niemand precies weet waar de theeplant voor het eerst werd ontdekt, is men het er algemeen over eens dat de plant voor het eerst werd gebruikt in de Chinese provincie Yunnan tijdens de Shang-dynastie, tussen 1500 en 1046 voor Christus.  

Net als andere kruidenmengsels uit die tijd werden theebladeren waarschijnlijk fijngemalen en in kokend water gedaan om als een soort medicinaal brouwsel te dienen.

Dit leek meer op een soep dan op wat we tegenwoordig thee noemen. Thee werd overal in China geïntroduceerd, en men denkt dat het in de provincie Sichuan voor het eerst de vorm aannam die we nu kennen, zonder dat er andere kruiden aan werden toegevoegd. 

2e eeuw v.Chr. - De vroegste fysieke bewijzen van theeconsumptie in China

De oudste fysieke bewijzen van thee werden pas in 2016 gevonden in het mausoleum van keizer Jing van Han.

Dit wijst erop dat de keizers al in de 2e eeuw voor Christus thee dronken, en betrouwbare schriftelijke bronnen suggereren dat het al veel eerder gebeurde.

Niemand weet precies wanneer thee voor het eerst als stimulerend middel werd geconsumeerd, maar in 220 na Christus staat in een medisch werk, Shi Lun (食论), van Hua Tuo: "Het constant drinken van bittere thee bevordert het denkvermogen."

De verhoogde concentratie die het drinken van thee met zich meebrengt, maakte het zeer nuttig voor Chinese monniken. Als je geïnteresseerd bent in groene thee uit China, lees dan ons artikel 👉 Leer alles wat je moet weten over groene thee uit China

8e eeuw - Chinese monnik exporteerde thee naar Japan

Hier begon de geschiedenis van thee in Japan pas echt. De vroegste vermeldingen van theeconsumptie in Japan dateren uit de 8e eeuw.

In die tijd was Nara de eerste permanente hoofdstad van Japan, en zowel de monniken als de keizer dronken Chinese thee.

Het was gebruikelijk dat boeddhistische monniken en diplomaten naar China reisden en culturele gebruiken, literatuur en kunst mee terugnamen om met de mensen in Japan te delen. Thee drinken was een van die gebruiken die vanuit China naar Japan overwaaide.

De invloed van de boeddhistische cultuur

De monniken behoorden tot de eersten die thee dronken in het vroege Japan, en ze ontdekten dat de thee hen hielp kalm en alert te blijven tijdens lange meditatieperioden.

We weten nu dat dit komt door de combinatie van cafeïne en L-theanine, een stof die vrijwel uniek is voor de theeplant. De L-theanine stimuleert de activiteit van alfa-hersengolven, dezelfde hersengolven die tijdens meditatie worden gestimuleerd.

12e eeuw - Monnik Eisai en de samoerai

De geschiedenis van thee in Japan werd pas echt interessant toen thee op de eilanden werd verbouwd. Hoewel er al vanaf de 8e eeuw vermeldingen zijn van theeconsumptie in Japan, dateert de eerste vermelding van de teelt van de theeplant in Japan pas uit 1191. Toen bracht de monnik Eisai theezaden uit China mee en plantte ze op het terrein van de Kozanji-tempel buiten Kyoto .

Deze tempel bevindt zich in het Toganoo-gebergte. Toganoo-thee werd ooit beschouwd als de beste thee van heel Japan, en velen beschouwden de thee alleen als authentiek als deze in dit gebied was verbouwd.

De gezondheidsvoordelen van thee

De geschiedenis van thee in Japan begon zich te verspreiden van de tempels naar de rest van het land. In 1211 schreef Eisai het boek "Kissa Yojiki" over de gezondheidsvoordelen van thee, en voor het eerst begonnen ook andere mensen dan monniken en keizers er aandacht aan te besteden.

In 1214 introduceerden de Eisai thee bij de samoerai. De waarde van thee voor de samoerai was aanvankelijk beperkt tot het verlichten van hun kater, maar later accepteerden ze het toen ze de principes van het zenboeddhisme omarmden.

Thee en het zenboeddhisme waren door de geschiedenis heen vaak met elkaar verweven. Dogen nam zelfs aantekeningen op over het serveren van thee tijdens boeddhistische rituelen en Muso Soseki stelde zelfs dat 'thee en zen één zijn'. 

13e eeuw - thee werd een statussymbool onder krijgers en de hogere klasse.

Voordat de moderne theeceremonie zich ontwikkelde, werd thee gezien als een gelegenheid voor de hogere klassen om hun rijkdom te etaleren. Ze hielden bijeenkomsten in weelderige theehuizen in en rond Kyoto om hun exotische thee en theeserviezen te laten zien. 

Dit blijkt uit het verhaal van Shogun Ashikaga Yoshimasa, de voornaamste bewoner van Ginkakuji, oftewel het 'zilveren paviljoen', buiten Kyoto . Hier organiseerde hij theekransjes voor de hogere klassen om zijn kennis van thee en zijn kostbare theeservies te tonen in een vergulde theekamer.

Het was hier dat de geschiedenis van de Japanse theeceremonie begon, maar deze moest een radicale transformatie ondergaan om te worden wat we er vandaag de dag van kennen.

15e eeuw - De Japanse theeceremonie onderging een radicale waardeverandering.

Niemand heeft meer bijgedragen aan de geschiedenis van de Japanse theeceremonie dan Sen no Rikyu. Geboren tijdens de turbulente Sengoku-periode in een koopmansfamilie, streefde Rikyu ernaar naam te maken in een tijd van verrassend hoge sociale mobiliteit. 

Destijds waren theekransjes een manier om machtsverhoudingen te versterken. Machtige en rijke mensen nodigden anderen uit om hun prestige en verfijning te tonen. 

Vervolgens kwam Sen no Rikyu met een bescheidener visie op hoe een theeceremonie eruit zou moeten zien. In plaats van een vergulde gevel pleitte Rikyu voor een rustiek en klein theehuis, ver weg van de drukte van de stad. Het was hier dat Rikyu het doel en de procedure van de theeceremonie zou uitstippelen en zijn stempel zou drukken op de geschiedenis van de Japanse theeceremonie .

De visie van Sen no Rikyu

Het interieur van de theekamer is eenvoudig ingericht. Elke theeceremonie heeft een thema, dat op een eenvoudige manier wordt weergegeven door middel van een bloemstuk en een perkamentrol. Het thema van de theeceremonie van vandaag is 'hout' en het bloemstuk symboliseert de bladeren die van de bomen beginnen te vallen. 

De rol aan de muur symboliseert de intentie om ons hart te reinigen voor de komende winter. Het thema "hout" komt ook terug in de voorwerpen die tijdens de theeceremonie worden gebruikt. Hier is een wierookhouder gemaakt van bamboe dat rond Uji is verzameld. Er is ook een klein voorwerp dat wordt gebruikt om een specifieke geur in de theekamer te verspreiden. De overige voorwerpen worden gebruikt voor de bereiding van de ceremoniële matcha . 

17e eeuw - De gouden eeuw van de theeceremonie

Wa (harmonie)

De eerste stap van de theeceremonie begint niet bij het betreden van het theehuis, maar al op het pad ernaartoe. Tijdens deze wandeling zuiveren de gasten hun hart en gedachten en laten ze hun aardse zorgen achter zich.

Als symbolisch gebaar reinigen gasten ook hun handen en mond in dit water voordat ze het theehuis betreden. Zo spoelen ze het stof van de buitenwereld weg.

De gasten wachten vervolgens buiten het theehuis om tot rust te komen voordat ze naar binnen gaan. De theeceremonie is gebaseerd op de filosofie van Wa, Kei, Sei, Jaku: harmonie, respect, zuiverheid en rust. Het begrijpen van deze principes is essentieel voor het begrijpen van de geschiedenis van de Japanse theeceremonie .

Een voorbeeld van "wa" of harmonie is te zien in de tuinen rondom de theesalon. De tuinen zijn bedoeld als een verlengstuk van de omringende flora en leven in harmonie met de natuur. 

Respect 

Het volgende concept is "Kei", oftewel respect. De gasten moeten respect tonen voor alles, ongeacht hun status of positie in het leven.

Dit wordt duidelijk bij de ingang van de theekamer, waar gasten door een smalle deur kruipen. Om door de deur te komen, moeten ze buigen. Samurai moeten buigen, keizers moeten buigen en gewone mensen moeten buigen. Eenmaal binnen in de theekamer zijn alle gasten gelijk, ongeacht hun status daarbuiten. 

Sei (zuiverheid)

Het derde concept, "Sei" oftewel zuiverheid, wordt door de theemeester gedemonstreerd zodra de gasten de ruimte betreden. Door middel van een reeks verfijnde bewegingen reinigt en zuivert de theemeester de gebruiksvoorwerpen die bij de ceremonie worden gebruikt.

Het concept "Sei" verwijst niet alleen naar fysieke reinheid, maar ook naar spirituele en mentale reinheid. Gasten dienen hun geest te zuiveren van gedachten en zorgen bij het betreden van het theehuis. Alleen dan kunnen ze in alle rust genieten van zoiets eenvoudigs als een kom thee. 

Jaku (elegantie en rust)

Ten slotte, wanneer alle drie de concepten zijn ontdekt en omarmd, kunnen alle aanwezigen bij de ceremonie 'Jaku' oftewel rust belichamen. Dit was de visie die Sen no Rikyu had voor de theeceremonie, en zijn leer leeft voort, niet alleen binnen de theekamer, maar ook daarbuiten. 

Wat zijn de verschillende stappen van de theeceremonie?

Om de matcha voor de theeceremonie klaar te maken, moet de gastvrouw eerst de theeklopper en de theekom voorbereiden. Ze giet heet water uit de ijzeren pot in de theekom om deze op te warmen. Vervolgens neemt ze de theeklopper en laat ze beide kanten ervan voorzichtig weken.

Dit heeft twee voordelen: ten eerste warmt het de theekom op, zodat de matcha niet te snel afkoelt, en ten tweede maakt het de bamboe garde buigzamer.

De chasen -theeklopper is gemaakt van één stuk bamboe, met zeer fijne haartjes die kunnen breken als het bamboe te broos is. Daarom beweegt ze de klopper eerst voorzichtig door het water voordat ze de thee zet. 

De gastheer gooit het water vervolgens weg in een Kensui , een afvalwaterbak.

Het toevoegen van de Matcha

De kom wordt vervolgens schoongemaakt met een ander soort doek, de Chakin . Zodra de kom grondig is schoongemaakt, is het tijd om de matcha toe te voegen. De gastheer voegt twee grote scheppen matcha toe aan de kom.

In dit geval bereidt de gastvrouw Usucha, een normale matcha , maar ze kan ook meer matcha en minder water gebruiken om een krachtige Koicha, ofwel dikke matcha te maken. 

Het bereiden van de Matcha

Vervolgens wordt er water aan de kom toegevoegd met behulp van de Hishaku. Ten slotte begint de gastheer/gastvrouw met het kloppen van de matcha . De bamboe garde is speciaal ontworpen om de matcha perfect met het water te mengen.

De garde creëert ook kleine luchtbelletjes in de thee, waardoor deze een zachte en romige smaak krijgt. De gastheer/gastvrouw begint met het afschrapen van de zijkanten van de kom en maakt vervolgens een diagonale beweging om een schuimige textuur te creëren. 

Presentatie van de Matcha

Zodra de matcha is bereid, presenteert de gastheer de kom aan de gast, met de meest decoratieve kant naar hen toe. Dit is een teken van nederigheid en respect, waardoor anderen kunnen genieten van het mooiste deel van de kom. 

Als de gast klaar is met de matcha , zet hij of zij de kom op het andere gedeelte van de tatamimat.

De essentiële gebruiksvoorwerpen van de Japanse theeceremonie

Een belangrijk onderdeel van het begrijpen van de geschiedenis van de Japanse theeceremonie is het begrijpen van de voorwerpen die bij de ceremonie worden gebruikt. Elk van deze voorwerpen versterkt de principes en het doel van de theeceremonie, en heeft daarom niet alleen een praktische, maar ook een symbolische betekenis. 

Chakin

Deze handdoek mag nat worden, wat hem onderscheidt van de Fukusa , die droog moet blijven tijdens het reinigen van het theegerei.

De chakin is volledig gemaakt van hennep en wordt door de theemeester gebruikt om de chawan ofwel matchakom schoon te maken tijdens de theeceremonie.

Dit zuiveringsproces benadrukt een van de kernprincipes van de theeceremonie, namelijk zuiverheid, waardoor de chakin een nog belangrijkere rol speelt in de Japanse theeceremonie en de geschiedenis van groene thee in Japan .

Chasen

De chasen , ofwel matcha-klopper is waarschijnlijk het keukengereedschap dat de meeste mensen wel kennen. Dit is hét beste hulpmiddel om matcha -thee mee op te kloppen.

Het is gemaakt van één stuk bamboe en heeft tussen de 80 en 100 kleine borsteltjes die door het water bewegen om de thee te beluchten.

Dit zorgt voor een mooi lichtgroen schuimlaagje bovenop de matcha , wat de thee een zachtere en romigere smaak en consistentie kan geven. De chasen matcha-klopper is al lange tijd onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van groene thee in Japan .

Chashaku

De chashaku is speciaal ontworpen als de beste lepel voor het opscheppen matchapoeder en is een essentieel onderdeel van de theeceremonie.

Het ontwerp lijkt op het eerste gezicht eenvoudig, maar het heeft een paar belangrijke kenmerken die het bereiden van matcha vergemakkelijken. Ten eerste heeft het een meer verticaal ontwerp, in tegenstelling tot het horizontale ontwerp van de meeste keukenslepels. Dit maakt het voor de chashaku matcha-lepel) gemakkelijker om uit smallere verpakkingen, zoals een matcha blik, te scheppen.

Het tweede belangrijke ontwerpkenmerk is dat de chashaku een prima meetinstrument is. Twee volle lepels uit de chashaku zijn voldoende om de perfecte hoeveelheid poeder te verkrijgen voor een kom matcha thee.

Chawan

Na de chasen is de chawan , ofwel de matchakom waarschijnlijk het op één na meest herkenbare instrument dat bij de theeceremonie wordt gebruikt.

Dit lijkt op het eerste gezicht misschien een gewone kom, maar net als bij de chashaku heeft hij een paar belangrijke kenmerken die de theeceremonie verbeteren. Ten eerste heeft hij steilere wanden, waardoor het makkelijker is om matcha -thee op te kloppen zonder te morsen.

Het is bovendien gemaakt van dikke klei, wat bijdraagt aan de indruk van belangrijkheid en ervoor zorgt dat de matcha thee warm blijft, mits deze vooraf verwarmd is. 

Ten slotte heeft het meestal een prachtig patroon aan de zijkant, die naar de gast toegekeerd moet worden om een van de kernprincipes van de Japanse theeceremonie te illustreren.

Een van de kernprincipes van de Japanse theeceremonie is respect, en dit wordt getoond doordat de gast anderen toestaat de mooiste kant van de chawan te bekijken terwijl hij of zij de matcha -thee drinkt.

 

Fukusa

In tegenstelling tot de Chakin is deze handdoek bedoeld om droog te blijven en wordt hij gebruikt om de voorwerpen die bij de theeceremonie worden gebruikt, zoals de natsume en de chashaku te reinigen.

Deze doek is gemaakt van zijde in plaats van hennep en wordt gewoonlijk om de taille van de theemeester gedragen totdat hij klaar is om aan het begin van de theeceremonie te worden uitgevouwen.

Nadat de theemeester de fukusa heeft gebruikt, vouwt ze hem op dezelfde manier weer op en hangt hem terug aan haar riem.

 

Hishaku

 

De hishaku is de bamboelepel waarmee het water uit de ijzeren pot in de matchakom wordt geschept.

De theemeester vult de hishaku tot halverwege met water om de matcha -thee te bereiden.

Een Hishaku kan ook buiten tempels worden gebruikt als onderdeel van het reinigingsritueel, maar deze zijn doorgaans veel groter.

 

Kama

De kama is de ijzeren pot die gebruikt wordt om het water te verwarmen tijdens de theeceremonie. Wanneer je de theekamer binnenloopt, zie je misschien een vierkant gat in de tatamimatten. Hierin staat de kama , ofwel de ijzeren pot, die bekleed is met een hittebestendig bronzen materiaal en op de bodem gloeiende kolen bevat. Deze gloeiende kolen zorgen ervoor dat het water tijdens de theeceremonie verwarmd wordt.

Natsume

De natsume ook wel theebus genoemd, is het kleine bakje dat gebruikt wordt om het matchapoeder te vervoeren tijdens de theeceremonie. Het matchapoeder in de theebus is meestal al gezeefd, waardoor de gastheer of gastvrouw een extra stap in de ceremonie bespaart. De theebus is meestal gemaakt van gelakt of onbewerkt hout en dankt zijn naam aan de gelijkenis met de jujube, die in het Japans natsume heet. 

18e eeuw - Overstappen op losse thee

Uji was eeuwenlang het centrum van de theeteelt in het vroege Japan, en die status heeft het tot op de dag van vandaag grotendeels behouden, met name voor matcha . Veel toeristen komen jaarlijks naar Uji om deel te nemen aan theeceremonies in het Taihoan-theehuis en om de vele matcha winkels tussen het station Uji en de Byodoin-tempel te bezoeken.

Ze komen er ook om meer te leren over de geschiedenis van groene thee in Japan . In de omgeving van Ogura en Ujitawara zijn er bovendien veel historische bezienswaardigheden die de uitvinding van Sencha en Gyokuro -thee herdenken.

In de 16e en 17e eeuw was matcha de belangrijkste manier om groene thee te drinken in Japan, maar dat veranderde allemaal met de uitvinding van Nagatani Soen.

Deze theeboer in Uji ontdekte dat theebladeren, in plaats van ze tot poeder te vermalen, gestoomd, gerold en gedroogd konden worden om hun smaak lange tijd te behouden.

Ze konden vervolgens in een theepot worden bereid en in een glas worden geschonken. Deze ontdekking stelde Nagatani Soen in staat om het gebruik van Sencha -thee te populariseren, wat nu verreweg de meest voorkomende groene theesoort in Japan is. 

Het ouderlijk huis van Nagatani Soen is nu een populaire toeristische attractie en er werd een nabijgelegen heiligdom gebouwd ter herdenking van zijn ontdekking van Sencha in 1737.

Grotere Japanse theebedrijven financieren het onderhoud van dit heiligdom om hun respect te betuigen aan de vader van de moderne Japanse groene thee . Als je ooit Uji bezoekt, is het wellicht de moeite waard om even naar Ujitawara te gaan om deze plek zelf te bekijken.

19e Innovatie en industrialisatie

Zoals met zoveel dingen, veranderde de geschiedenis van thee in Japan radicaal tijdens de industriële revolutie. Een belangrijke ontdekking in de geschiedenis van Japanse groene thee werd gedaan op een kleine locatie in Ogura.

Een theehandelaar genaamd Yamamoto Kahei reisde door Japan om de theeteelt te bestuderen en merkte op dat sommige familiebedrijven hun theeplanten afdekten om ze tegen de kou te beschermen.

Door de planten het zonlicht te ontnemen, werd de thee juist zoeter. Hij begon deze methode toe te passen en in 1841 creëerde hij een thee die lange tijd in de schaduw stond en tijdens het productieproces een groene aanslag ontwikkelde. Hij noemde deze thee Gyokuro , oftewel "Jade Dauw".

Gyokuro verwierf bekendheid vanwege zijn kenmerkende zoet-hartige smaak, wat leidde tot een heropleving van de productie van Japanse groene thee. Boeren konden nu experimenteren met verschillende schaduwomstandigheden, diverse stoom-, rol- en droogtechnieken om de grote verscheidenheid aan theesoorten te creëren die we vandaag de dag kennen. 

20e eeuw

Aan het begin van de 20e eeuw werd een andere belangrijke methode voor theeproductie ontdekt: het roosteren. Deze praktijk ontstond in Kyoto en verspreidde zich later over heel Japan.

Door de thee te roosteren, konden boeren en producenten een volstrekt unieke smaakervaring creëren, waarbij ze inspeelden op de warmere tonen van koffie, karamel en chocolade. 

Vanaf het midden van de 20e eeuw werd het theeproductieproces in Japan steeds meer geïndustrialiseerd. Het oogsten van de thee kon machinaal gebeuren, evenals het stomen, rollen en drogen.

Hierdoor kunnen de boeren efficiënter thee produceren met minder handarbeid. Sommige theefabrieken in Japan zijn bijna volledig geautomatiseerd: ze ontvangen verse bladeren en transporteren deze via een reeks transportbanden door het productieproces.

moderne tijd

De geschiedenis van thee in Japan is nog lang niet voorbij! In het moderne Japan is thee tegenwoordig vooral in flessen verkrijgbaar.

Deze kant-en-klare thee wordt verkocht in automaten op vrijwel elke straathoek in Tokyo . Ze houden de drankjes warm in de winter en koel in de zomer. Hoewel deze thee lang niet zo lekker is als vers gezette losse thee, verkoopt deze ongezoete thee in flessen vaak beter dan suikerhoudende frisdranken, wat een behoorlijke prestatie is. Dit bewijst dat de liefde voor thee in de moderne samenleving niet snel zal verdwijnen.